Bez względu na to, czy wybieramy szczenię dopiero w momencie odbioru, czy też zrobiliśmy to już wcześniej, są dwa podstawowe kryteria wyboru psa z miotu: charakter i budowa anatomiczna. Oczywiście możemy znaleźć pięknego psa o doskonałej psychice, ale przy wyborze zazwyczaj jedno kryterium jest najważniejsze, w zależności od tego jakie wiążemy z nim oczekiwania: czy chcemy go wystawiać, czy też ma być przyjacielem rodziny.
Wybór pod względem eksterieru
Jeżeli mamy zamiar psa wystawiać powiedzmy o tym hodowcy, jeśli ma doświadczenie i dobrze zna standard rasy, najlepiej nam doradzi. Każdy ambitny hodowca marzy o tym, żeby pies z jego przydomkiem był wystawiany i pracował na renomę hodowli, z której pochodzi. Dlatego jeśli jest szansa, że pies może trafić w ręce osoby, która będzie go wystawiać, z pewnością pomoże wybrać dobrze zapowiadające się szczenię, a potem doradzi jak pielęgnować, jak przygotowywać do wystaw i wreszcie jak zaprezentować psa na ringu.
Nie ma żadnych ustalonych reguł jak wybrać szczenię pod względem eksterieru bo jest to wybór niezwykle trudny. Wiemy jak powinien wyglądać dorosły pies, ale nikt nie opublikował wzorca idealnego szczeniaka. Niektóre rozwijają się bardzo nierównomiernie i na kolejnych etapach dorastania mogą zmieniać się proporcje anatomiczne psa, by w pewnym momencie osiągnąć idealną, zgodną ze wzorcem sylwetkę. Bywają osobnicze różnice w tempie rozwoju szczeniąt, nawet wśród różnych linii tej samej rasy. Na tym etapie nie ma lepszego doradcy niż doświadczony, dobrze znający rasę hodowca, którym nie zawsze musi być ten, który szczenięta wyhodował. Wbrew pozorom, sędzia kynologiczny jako doradca nie zawsze się sprawdza i dokonuje trafnego wyboru, bo choć doskonale ocenia psy dorosłe, to może mieć duże trudności z oceną szczeniąt, chyba, że jednocześnie jest hodowcą.
Wybór pod względem charakteru
Podstawowe znaczenie dla późniejszej psychiki mają predyspozycje genetyczne psa oraz jego edukacja. Często już u kilkutygodniowego szczeniaka można dostrzec wiele cech charakteru, które będą bardzo silnie rzutowały na cały proces wychowawczy. Pomimo, że wszystkie szczenięta wyglądają identycznie i podobnie się zachowują, bywa, że bardzo różnią się charakterem i temperamentem.
Dobry hodowca, który obserwował je przez kilka tygodni i zna nasze oczekiwania, z pewnością jest w stanie doradzić, które z nich będzie dla nas najbardziej odpowiednie. Często praktykowany wybór pierwszego szczeniaka, który podejdzie może się okazać bardzo nietrafiony. Jest to zazwyczaj piesek najbardziej przebojowy, często z cechami przywódczymi, który w przyszłości może próbować rządzić wszystkimi domownikami. Panuje również przekonanie, że szczenię, które urodziło się pierwsze jest najlepsze, co prawdopodobnie wiąże się z teorią “szóstego w miocie”, który z kolei miał być najsłabszy. Otóż nie ma takiej reguły, w rzeczywistości kolejność w jakiej szczenięta przychodzą na świat nie ma nic wspólnego z tym, które z nich jest najmocniejsze a które najsłabsze, a już zupełnie ma się nijak do tego, które jest najładniejsze. Nie ma również czegoś takiego jak “siódme szczenię” które zostaje bez rodowodu, bo tylko sześć pierwszych ma do niego prawo. Powiedzmy więc jeszcze raz, że wszystkie szczenięta z miotu mają prawo do rodowodu, nawet gdyby w miocie było ich kilkanaście. Kolejność przychodzenia na świat nie ma najmniejszego znaczenia.
Aby zmniejszyć ryzyko niedopasowania psa do temperamentu przyszłego właściciela, trzeba sobie przede wszystkim uświadomić, jakiego psa chcielibyśmy mieć i jaki do nas pasuje. Nie wolno decydować się na psa danej rasy nic o niej nie wiedząc, a potem usilnie starać się zmienić jej zakodowany od pokoleń charakter i predyspozycje, bo to mija się z celem. Próba nakłonienia psa zaprzęgowego do spędzania całego dnia w domu z pewnością się nie powiedzie. Z nowofundlanda nigdy nie zrobimy psa obronnego, a jamnik zabłyśnie na polowaniu, ale zupełnie nie sprawdzi się w agility. Nie łudźmy się również, że właściciel radykalnie zmieni swoje przyzwyczajenia i z domatora stanie się nagle entuzjastą psich zaprzęgów tylko dlatego, że rodzina chcąc go zachęcić do uprawiania sportu kupiła mu psa zaprzęgowego.
Jest prawie 400 ras, wśród których każdy bez problemu może znaleźć takiego psa, który będzie pasował do jego charakteru, przyzwyczajeń i trybu życia. Wtedy i pies i jego pan będą się dobrze czuć w swoim towarzystwie, bo mając podobne upodobania nikt nie będzie zmuszany do robienia czegoś, co nie leży w jego naturze. Właściciel nie będzie musiał na siłę zmieniać trybu życia, pies również będzie szczęśliwy, bo razem ze swoim panem będzie mógł robić to, co najbardziej lubi.
W obrębie tej samej rasy, a nawet w tym samym miocie, szczenięta mogą się trochę różnić pod względem charakteru. Dlatego decyzja powinna być dwustopniowa. Najpierw wybieramy rasę, która nam odpowiada, potem decydujemy, które szczenię w miocie ma charakter zbliżony do tego, czego szukamy. Znajomość zachowań jest w tym bardzo pomocna. Na tej podstawie zostały opracowane różnego rodzaju testy pomocne w wyborze, które pomagają rozszyfrować charakter szczeniąt i pomóc nabywcy w wyborze.
