Tarczyca jest bardzo ważnym elementem układu hormonalnego u psów, wytwarza oraz reguluje działanie hormonów tarczycy: trójjodotyroiny (T3) oraz tyroksyny (T4). Biorą one udział w wielu ważnych procesach życiowych, takich jak: funkcjonowanie mózgu, wzrost układu mięśniowo-szkieletowego, metabolizm organizmu oraz rozwój i różnicowanie komórek. Hormony te są regulowane przez tzw. systemem pętli sprzężenia zwrotnego. Jego działanie polega na tym, że kiedy poziom hormonów tarczycy we krwi psa wzrośnie powyżej określonego progu, przysadka mózgowa przestaje wydzielać tyreotropinę do czasu, kiedy jej poziom wróci do normy.
Gruczoły tarczowe kontrolowane są przez przysadkę mózgową, która znajduje się u podstawy mózgu. Wydziela ona hormon zwany tyreotropiną, stymulujący wydzielanie T3 oraz T4, hormonów, które wraz z jodem powstają w tarczycy. Do nadczynności tarczycy dochodzi wtedy, gdy zaczyna wytwarzać zbyt duże ilości hormonów tarczycy. Bardzo rzadko się zdarza, by przyczyną problemu była nadmierna aktywność przysadki mózgowej, choć ona również może spowodować nadprodukcję hormonów tarczycy.
Nadczynność tarczycy a niedoczynność tarczycy u psów
Nadczynność tarczycy może być spowodowana nowotworem tarczycy (guzem) lub wolem (nieprawidłowym powiększeniem tarczycy), oraz, choć znacznie rzadziej, lekami stosowanymi w terapii niedoczynności tego narządu. W wielu przypadkach do niedoczynności tarczycy dochodzi w wyniku uszkodzenia tkanki tarczycy wskutek jej limfocytowego zapalenia lub idiopatycznego zaniku. Limfocytowe zapalenie tarczycy u psa powstaje na skutek ataku układu odpornościowego na tarczycę, podczas gdy idiopatyczny zanik tego gruczołu prowadzi do zastąpienia tkanki tarczycy komórkami tłuszczowymi. Nadczynność tarczycy powoduje wzrost tempa metabolizmu, podczas gdy niedoczynność tarczycy działa odwrotnie. Dlatego psy z nadczynnością tarczycy mają zazwyczaj więcej energii i lepszy apetyt przy szczuplejszej budowie ciała, podczas gdy niedoczynność tarczycy powoduje, że tracą energię i apetyt podczas przyrostu masy ciała.
Objawy nadczynności tarczycy u psów
Na wczesnym etapie nadczynność tarczycy przebiega niemal bezobjawowo, potem różne objawy pojawiają się zawsze stopniowo, w ciągu następnych miesięcy, a nawet lat. To powoduje, że u wielu psów choroba może bardzo długo pozostać niezauważona i nawet jeśli jej objawy są już widoczne, bywają niedostrzegane, ponieważ często nasilają się dopiero w późniejszym stadium choroby. Ponadto niektóre z nich mogą kojarzyć się z innymi schorzeniami, dlatego opiekun koniecznie musi wykazać się dużą spostrzegawczością oraz czujnością, zwłaszcza, jeśli pies należy do ras szczególnie podatnych na tę chorobę. Należą do nich np. airedale teriery, cocker spaniele, dobermany, pinczery, golden retrievery, setery irlandzkie, sznaucery.
Nadczynność tarczycy u psów powoduje zwiększenie tempa metabolizmu, stąd niektóre wymienione niżej objawy tego schorzenia to różne zmiany fizjologiczne, które z tego faktu wynikają:
- powiększona tarczyca, trudności z połykaniem
- utrata wagi pomimo zwiększonego apetytu
- niepokój, nerwowość, depresja
- biegunka, wymioty, nadmierne oddawanie moczu
- polidypsja – wzmożone pragnienie
- przyspieszony, ciężki oddech, duszność
- zwiększona energia, nadmierna pobudliwość
- tachykardia (szybkie bicie serca)
- powiększenie serca, nieprawidłowy rytm serca
- wysokie ciśnienie krwi, szmery w sercu
- widoczne pogorszenie owłosienia
Nadczynność tarczycy ma tendencję do pojawiania się stopniowo, powoli w ciągu miesięcy lub lat. Niektóre objawy mogą nie pojawić się wcześnie i psy mogą przebiegać bezobjawowo. Nawet jeśli objawy są obecne, mogą się nasilić dopiero w późniejszym okresie choroby.
Diagnozowanie nadczynności tarczycy u psów
Lekarz weterynarii zazwyczaj już w czasie kontrolnego badania zauważy, że pies ma powiększoną tarczycę. Jego uwadze nie ujdą też inne objawy, takie jak tachykardia (zbyt szybkie bicie serca), nadciśnienie oraz szmery w sercu. W tej sytuacji najczęściej wystarczy analiza krwi obrazująca poziom hormonów, żeby potwierdzić wstępną diagnozę. Natomiast do ustalenia przyczyny problemu, a także stopnia nadczynności tarczycy, a potem opracowania planu leczenia, może być konieczne poszerzenie diagnostyki o niektóre badania obrazowe, takie jak prześwietlenie, USG oraz scyntygrafię.
Leczenie nadczynności tarczycy u psów
Jest kilka metod leczenia nadczynności tarczycy, wykorzystuje się je w zależności od stanu zdrowia psa oraz jego wieku. Zazwyczaj zaczyna się od podawania leków hamujących produkcję hormonów tarczycy. Niestety nie wszystkie przypadki tej choroby nadają się do leczenia farmakologicznego, zwłaszcza, jeśli gruczoł ma charakter nowotworowy. W tej sytuacji lepszym wyborem jest chirurgiczne usunięcie tarczycy, ale jest to możliwe pod warunkiem, że guz jest niewielki i nie ma przerzutów do innych narządów. Istnieje też szereg innych sytuacji, w których z operacji niestety trzeba zrezygnować: jeśli pies jest w podeszłym wieku, znajduje się w grupie ryzyka jeśli chodzi o podanie narkozy, lub też zmiany nowotworowe są już bardzo rozległe.
W przypadku nowotworowej nadczynności tarczycy u psa najlepszym wyborem jest terapia jodem radioaktywnym. Płynna postać radioaktywnego jodu (I-131) występuje w postaci doustnej kapsułki lub zastrzyku, który podaje lekarz weterynarii. Po wprowadzeniu go do organizmu, przemieszcza się do tarczycy podobnie jak zwykły jod i tak jak on zostaje wprowadzony do hormonów tarczycy. Niszczy chorą tkankę tarczycy w komórkach tarczycy, przy czym, co ważne, nie uszkadza pozostałych tkanek. I-131 zostanie wydalony z organizmu przede wszystkim przez drogi moczowe, oraz w mniejszych ilościach wraz z kałem. Przyjmuje się, że pies jest radioaktywny, dopóki I-131 znajduje się w jego organizmie, dlatego też w tym czasie, przez okres około 7-10 dni, należy go izolować, żeby nie narażać innych zwierząt na kontakt z tym materiałem.
Żywienie psa chorego na nadczynność tarczycy
Żywienie w leczeniu psa chorego na nadczynność tarczycy ma bardzo duże znaczenie. W karmieniu chorych psów wymagających specjalnej diety, najlepszym i najwygodniejszym wyjściem jest stosowanie odpowiedniej karmy weterynaryjnej, w tym przypadku takiej, która nie zawiera zbyt dużo jodu. Chodzi o to by ograniczyć jego spożycie i zapobiec nadmiernej produkcji oraz uwalnianiu hormonów tarczycy u psa. Dlatego wskazane jest również wykluczenie z psiej diety pokarmów bogatych w jod. Należy do nich przede wszystkim przetworzona żywność, która zawiera zboża i soję, nadmierne ilości drobiu i wołowiny, żółtka jaj, wodorosty morskie, algi i owoce morza oraz produkty mleczne.
Rokowanie w przypadku nadczynności tarczycy u psów
Rokowanie w przypadku nadczynności tarczycy u psa zależy od stopnia zaawansowania choroby i czynników, które ją wywołały. Wcześnie wykryta i odpowiednio leczona daje duże szanse na to, że pies będzie mógł nadal całkiem dobrze funkcjonować i cieszyć się życiem, pod warunkiem odpowiedniego leczenia. Niestety obecnie nie możliwości zapobiegania nadczynności tarczycy u psów, natomiast można, a nawet trzeba wykazać czujność na wszelkie niepokojące objawy i niezwłocznie zaprowadzić psa do weterynarza, żeby jak najwcześniej wykryć chorobę i podjąć działania w kierunku zahamowania jej rozwoju i zminimalizowania jej skutków. Dotyczy to przede wszystkim tych ras, które są szczególnie na nią podatne. Bardzo ważne jest podawanie psu prawidłowo zbilansowanej, weterynaryjnej diety (z odpowiednią ilością jodu) oraz systematyczne kontrole weterynaryjne, zwłaszcza wtedy, kiedy nasz przyjaciel jest w grupie szczególnego ryzyka bo mogą pomóc we wczesnym postawieniu diagnozy i podjęciu leczenia.
Uwaga:
Artykuł ma charakter informacyjny. Naszym celem jest zwrócenie uwagi opiekuna psa na te zmiany w jego wyglądzie i zachowaniu, które mogą być objawem choroby. Jeśli coś nas niepokoi, nie zwlekajmy z wizytą u lekarza weterynarii. Pies nie powie, co mu dolega, dlatego obserwujmy go bardzo uważnie, by móc przekazać jak najwięcej istotnych informacji o jego dolegliwościach i odpowiedzieć na zadawane pytania. Z pewnością ułatwi to postawienie diagnozy i zwiększy szanse naszego przyjaciela na szybki powrót do zdrowia.
