Niedoczynność kory nadnerczy, zwana chorobą Addisona, jest bardzo poważnym schorzeniem hormonalnym, które zakłóca działanie nadnerczy. Mieszczą się one tuż przed nerkami, a ich zadaniem jest wydzielanie kortyzolu oraz aldosteronu, hormonu, który bierze udział we wchłanianiu zwrotnym, a także wydalaniu elektrolitów i wody przez nerki. Z niedoczynnością kory nadnerczy mamy do czynienia wtedy, gdy niewystarczająca produkcja hormonów kory nadnerczy spowoduje bardzo poważny niedobór naturalnych kortykosteroidów: mineralokortykoidów i/lub glukokortykoidów. Mineralokortykoidy mają wpływ na elektrolity, szczególnie sód i potas, oraz zapewniają ich równowagę w organizmie. Glukokortykoidy, to tzw. hormony stresu, które oddziałują na metabolizm cukrów, tłuszczów i białek, ciśnienie krwi oraz przewód pokarmowy.

W związku z powyższym można wyróżnić dwa rodzaje choroby Addisona:

• typową chorobę Addisona, najczęściej spotykaną, w której występuje brak obydwu tych hormonów (mineralokortykoidów oraz glukokortykoidów), czego przyczyną jest defekt w ich wytwarzaniu
• nietypową chorobę Addisona, znacznie rzadszą, w której brakuje tylko glukokortykoidów

Przyczyny choroby Addisona u psów

Do niedoczynności kory nadnerczy dochodzi wskutek zaburzeń w wytwarzaniu hormonów glukokortykoidowych (kortyzolu) i mineralokortykoidowych (aldosteronu) przez nadnercza:

• Pierwotna niedoczynność kory nadnerczy rozwija się w wyniku choroby autoimmunologicznej, która powoduje szybkie zniszczenie kory nadnerczy, wskutek czego zaburzona zostaje produkcja obydwu tych hormonów.

• Z  wtórną niedoczynnością kory nadnerczy mamy do czynienia wtedy, kiedy jej źródło znajduje się w przysadce mózgowej. Wówczas produkcja ACTH przez ten gruczoł ulega znacznemu zmniejszeniu, co prowadzi do atrofii tych części nadnerczy, które są odpowiedzialne za wytwarzanie kortyzonu. Za to obszary zaangażowane w produkcję aldosteronu praktycznie nie wykazują spadku ACTH.

Chorobę Addisona spotyka się bardzo rzadko, przeważnie w wieku od 3 do 5 lat, znacznie częściej u suk niż u psów. Do ras szczególnie na nią podatnych należą dogi niemieckie, pudle wszystkich wielkości, airedale teriery, bearded collie, rottweilery, bernardyny, bassety oraz west highland white teriery. Są również rasy, które oprócz zwiększonej podatności na chorobę Addisona, wykazują także większą niż inne skłonność do jej dziedziczenia. Należą do nich przede wszystkim: portugalskie psy dowodne, west highland white terriery, bearded collie, teriery irlandzkie, pudle, rottweilery,  leonbergery, dogi niemieckie a także chińskie grzywacze. Oznacza to, że psy i suki należące do wyżej wymienionych ras, genetyczne obciążone chorobą Addisona, w żadnym przypadku nie powinny być wykorzystywane do hodowli, bo istnieje bardzo duże ryzyko, że przekażą skłonność do zachorowania swojemu potomstwu.

Objawy choroby Addisona u psów

Objawy choroby Addisona mogą pojawiać się ostro, przewlekle lub cyklicznie. Najczęściej spotykaną postacią choroby Addisona u psów jest niedobór odporności. Jest to sytuacja, w której układ odpornościowy psa atakuje własną tkankę, którą w tym przypadku jest nadnercze, wskutek czego zostaje ona zniszczona, a produkcja hormonów najpierw zmniejszona, a po pewnym czasie całkowicie zahamowana. To dlatego choroba Addisona nazywana jest również niedoczynnością nadnerczy.

Choroba Addisona może występować w dwóch postaciach:

• postać przewlekła

W przypadku postaci przewlekłej objawy choroby Addisona są mało specyficzne: zmęczenie, depresja, apatia, zwiększone pragnienie i oddawanie moczu (poliuria-polidypsja), zaburzenia trawienia, wymioty, biegunka, bardzo często krwotoczna, anoreksja, osłabienie, znaczne odwodnienie oraz utrata masy ciała. Problem w tym, że identyczne objawy występują w przypadku wielu różnych chorób, między innymi układu trawienia, co powoduje, że pierwsza diagnoza często zmierza w kierunku toksycznego lub zakaźnego zapalenia żołądka oraz jelit. Dlatego jeśli stan psa oraz informacje przekazane przez opiekuna sugerują chorobę Addisona, niezbędne jest wykonanie badań laboratoryjnych i na ich podstawie wykluczenie tej choroby lub jej potwierdzenie i podjęcie odpowiedniego leczenia.    

• postać ostra, zwana kryzysem lub przełomem Addisona

W tej postaci choroba rozwija się błyskawicznie i powoduje tzw. kryzys Addisona. Właściciel psa musi sobie zdawać sprawę z tego, że jest to stan bardzo poważny i jeśli pies natychmiast nie otrzyma pomocy lekarza weterynarii, może się to skończyć tragicznie. Pojawia się bradykardia wywołana nadmiarem potasu, hipoglikemia, można też zaobserwować drżenie lub drgawki, przy czym pies jest wyraźnie w stanie szoku. Najprawdopodobniej świadczy to o tym, że około 90% jego kory nadnerczy jest już nieczynna.

Diagnozowanie choroby Addisona u psów

Choroba Addisona jest trudna do zdiagnozowania. W przeciwieństwie do choroby Cushinga występuje bardzo rzadko, a jej objawy są (zwłaszcza w postaci przewlekłej) niespecyficzne, podobne do tych, jakie występują w przypadku wielu różnych chorób, często bardziej sugerujące problemy żołądkowe niż hormonalne. Dlatego w sytuacji, gdy dające się zauważyć objawy nie są wystarczające by ustalić ich przyczynę, lub nawet mylące, niezbędne jest wykonanie badania, które pozwala określić poziom kortyzolu, potasu oraz sodu we krwi. W chorobie Addisona poziomy kortyzolu oraz sodu zazwyczaj są nienormalnie niskie, natomiast poziom potasu zbyt wysoki. Dla potwierdzenia diagnozy konieczne może się okazać wykonanie kilku dodatkowych badań, przede wszystkim testu stymulacji ACTH. Polega on na pomiarze stężenia kortyzolu we krwi przed i po wstrzyknięciu ACTH. Jeśli pies cierpi na chorobę Addisona stężenie kortyzolu w osoczu krwi w obydwu przypadkach będzie bardzo niskie.

Leczenie choroby Addisona u psów

Najważniejsze jest jak najszybsze postawienie diagnozy oraz rozpoczęcie leczenia. Chorobę Addisona można leczyć tym skuteczniej, im wcześniej zostanie rozpoznana, jednak dużo zależy od tego, z jakim rodzajem tego schorzenia mamy do czynienia:

• w przypadku przewlekłej postaci choroby Addisona

leczenie polega na suplementowaniu brakujących hormonów przez resztę życia zwierzęcia. Na początku lekarz wykonuje kilka badań, żeby ustalić ich dawkę oraz sposób podawania. Potem niezbędne będą regularne wizyty kontrolne, po to by sprawdzić, czy ilość podawanych leków wymaga korekty i jeśli trzeba, dostosowania jej do aktualnego stanu zdrowia zwierzęcia. Najprawdopodobniej oprócz regularnie stosowanych leków lekarz zaleci, by w sytuacji dużego stresu podawać psu dodatkowo odpowiednią dawkę glukokortycoidów.

• w przypadku ostrej postaci choroby Addisona

nie bez przyczyny zwanego kryzysem Addisona pies powinien natychmiast trafić do lecznicy pełniącej całodobowe dyżury, która przez kilka dni, przez 24 godziny na dobę zapewni mu odpowiednie leczenie. Jego opiekun musi sobie zdawać sprawę z tego, jest to stan zagrożenia życia i wyłącznie natychmiastowa, bardzo intensywna kilkudniowa terapia jest w stanie uratować psu życie. Leczenie polega na niezwłocznym podaniu wlewu chlorku sodu, a następnie wstrzyknięciu kortyzonu, żeby odpowiednio nawodnić organizm oraz  przywrócić równowagę poziomu sodu i potasu we krwi. Zażegnanie kryzysu niestety nie oznacza rozwiązania problemu, od tej pory pies powinien być pod stałą opieką lekarza weterynarii. Na szczęście istnieją możliwości leczenia tej choroby, a odpowiednia opieka weterynaryjna oraz domowa, mogą znacznie wydłużyć życie psa dotkniętego tą chorobą.

Długoterminowe leczenie choroby Addisona polega na podawaniu psu glukokortykoidów, a czasem również  mineralokortykoidów. Glukokortykoidy mają postać tabletek, które choremu podaje się codziennie. Natomiast mineralokortykoidy są dostępne tylko w postaci zastrzyków, które z reguły podaje lekarz weterynarii. Choroby Addisona nie da się wyleczyć, jej monitorowanie polega na regularnych wizytach u lekarza weterynarii przez całe życie zwierzęcia, po to by na bieżąco dostosowywać leczenie do aktualnego stanu zdrowia zwierzęcia.

Rokowanie w przypadku choroby Addisona u psów

W przypadku przewlekłej postaci choroby Addisona wystarczy ustalić dawkowanie leków, a potem co jakiś czas sprawdzać stan psa i odpowiednio je korygować, by zapewnić mu normalne życie. Natomiast kryzys Addisona jest chorobą bardziej nieprzewidywalną, bo pojawia się nagle i jeśli pies natychmiast nie trafi do lecznicy i nie zostanie poddany bardzo intensywnej terapii, może przejść w stan wstrząsu, a w jego wyniku nieodwracalnego uszkodzenia narządów wewnętrznych. Natomiast jeśli kryzys uda się w ciągu pierwszych 24 godzin opanować i podjąć odpowiednie leczenia, rokowanie jest bardziej optymistycznie, pod warunkiem stałego monitorowania jego zdrowia, sprawdzenia reakcji organizmu na prowadzone leczenie i dostosowania dawek do aktualnych potrzeb

Uwaga
Artykuł ma charakter informacyjny. Naszym celem jest zwrócenie uwagi opiekuna psa na te zmiany w jego wyglądzie i zachowaniu, które mogą być objawem choroby. Jeśli coś nas niepokoi, nie zwlekajmy z wizytą u lekarza weterynarii. Pies nie powie, co mu dolega, dlatego obserwujmy go bardzo uważnie, by móc przekazać jak najwięcej istotnych informacji o jego dolegliwościach i odpowiedzieć na zadawane pytania. Ułatwi to postawienie diagnozy i zwiększy szanse naszego przyjaciela na szybki powrót do zdrowia.