Ponieważ objawy postępującego zaniku siatkówki u psa są bardzo nietypowe, konieczne są szczegółowe badania oczu żeby określić, czy pogorszenie widzenia jest rzeczywiście jego wynikiem. Jest to bardzo poważne schorzenie, które niestety nieuchronnie, prędzej czy później, prowadzi do utraty wzroku.
Do postawienia diagnozy niezbędne jest wykonanie badania przy pomocy oftalmoskopu, który pozwala dokładnie obejrzeć dno oka. Podczas badania chorego oka można zaobserwować zmniejszenie reakcji źrenicowej na światło oraz zwiększenie odblasku z dna oka, który w tym przypadku ma często zabarwienie czerwone. Jest to następstwo zaniku siatkówki, która odsłania warstwę odblaskową. Badanie dna oka wykazuje zwężenie naczyń krwionośnych siatkówki oraz zmniejszenie ich liczby a także zanik brodawki nerwu wzrokowego.
Na podstawie wyżej wymienionych objawów można wprawdzie podejrzewać postępujący zanik siatkówki, jednak dopiero wykonanie elektroretinografii pozwala na postawienie ostatecznego rozpoznania i to jeszcze zanim zmiany te będą widoczne w rutynowym badaniu okulistycznym. Jeśli więc zauważymy, że pies źle widzi, trzeba go jak najprędzej zaprowadzić do psiego okulisty.
Dziedziczny charakter postępującego zaniku siatkówki nie ulega wątpliwości, dlatego też w wielu krajach u wszystkich używanych w hodowli psów i suk należących do ras szczególnie zagrożonych tą chorobą istnieje obowiązek wykonania elektroretinografii. Do najbardziej zagrożonych ras należą: jamniki miniaturowe długowłose, golden retrievery, setery, owczarki szkockie, owczarki niemieckie, mastify angielskie, bullmastiffy, siberian husky, samoyedy, briardy i sznaucery miniaturowe. Jest rzeczą niezwykle ważną, żeby badania te zostały wykonane zanim pies/ suka zostaną użyte do rozrodu i przekażą skłonność do tej choroby potomstwu. Jeśli już do tego doszło, osobnik przekazujący wadę powinien być natychmiast wykluczony z hodowli, a jego potomstwo przebadane pod kątem nosicielstwa. Te z nich, które są jej nosicielami, również powinny być pozbawione praw hodowlanych. PRA jest najprawdopodobniej spowodowana obecnością autosomalnego genu recesywnego, co oznacza, że jeśli pies zachorował, to musiał otrzymać wadliwy gen od obojga rodziców. Jeśli gen otrzymał tylko od jednego z rodziców, został nosicielem i choć choroba ta u niego nigdy się nie ujawni, to zawsze jest prawdopodobieństwo, że jeśli partner będzie również posiadał ten gen, przekażą wadę swojemu potomstwu.
Postępujący zanik siatkówki może występować w dwóch postaciach:
- uogólniony postępujący zanik siatkówki – GPRA
związany jest z nieprawidłowym rozwojem pręcików i czopków oraz zaburzeniami procesów biochemicznych, które w nich zachodzą. Na początku choroby zanikowi ulegają fotoreceptory pręcików, powoduje to najpierw niedowidzenie w ciemności, a następnie także znaczne upośledzenie widzenia w dzień, stopniowo przechodzące w całkowitą ślepotę. U niektórych psów pierwsze oznaki choroby pojawiają się już w wieku kilku tygodni, u innych kilku lat.
Powolne pogarszanie się wzroku powoduje przystosowywanie się psa do tej sytuacji i wyostrzenie innych zmysłów, dlatego dość długo pies doskonale sobie radzi, bez problemów porusza się po znanym terenie (dom, ogród), omija przedmioty i bez trudu odnajduje drogę. To dlatego właściciel dopiero po pewnym czasie zdaje sobie sprawę z tego, że jego przyjaciel ma problemy ze wzrokiem. Objawem, który powinien nasunąć podejrzenie, że cierpi na GPRA jest nadmierne rozszerzenie źrenic, widoczne nawet przy bardzo dużym świetle, ale mało kto zwraca na to uwagę. Uważny opiekun zorientuje się, że pies ma problem ze wzrokiem, kiedy zauważy, że czuje się niepewnie po zmierzchu, natomiast mniej uważny dopiero wtedy, kiedy przemebluje mieszkanie lub znajdzie się z psem w nieznanym terenie i ze zdziwieniem stwierdzi, że jest on kompletnie zagubiony. To tłumaczy, dlaczego bardzo często choroba rozwija się niezauważona.
- centralny postępujący zanik siatkówki – CPRA
nazywany jest też dystrofią nabłonka pigmentowanego siatkówki – RPED. Zmiana nazwy jest następstwem odkrycia, że przyczyną centralnego zaniku siatkówki jest obumieranie nabłonka siatkówki które powoduje, że zużyte fotoreceptory nie są wymieniane na nowe. Prowadzi to nieuchronnie do zanikania czopków oraz pręcików oraz utraty prawidłowej funkcji neurosiatkówki.
Na początku choroby zmiany pojawiają się w centralnej części siatkówki, co powoduje utratę widzenia centralnego, przy zachowaniu widzenia obwodowego. Utrata wzroku postępuje więc znacznie wolniej niż przy uogólnionym, postępującym zaniku siatkówki, stad też właściciel dostrzega ją dużo później, bo pies, zwłaszcza na znanym terenie, bardzo dobrze sobie radzi. Fakt, że zostaje zaburzone widzenie centralne powoduje, że może mieć problem z widzeniem nieruchomych przedmiotów przy dużym świetle dziennym, natomiast dzięki zachowaniu widzenia obwodowego nie ma problemów z widzeniem obiektów będących w ruchu. W tym przypadku nie występuje również ślepota zmierzchowa.
Przyczyny powstania centralnego, postępującego zaniku siatkówki (CPRA) nie są do końca wyjaśnione. Nie ulega wątpliwości, że jest to dziedziczne przekazywanie określonej wady genetycznej, ale jej mechanizm nie jest jeszcze do końca sprecyzowany. Oprócz czynników genetycznych na zachorowanie może mieć także wpływ ciężki stres, niedobór witaminy E oraz spowodowane niedożywieniem wyniszczenie organizmu, które może spowodować obumarcie niektórych tkanek, między innymi siatkówki. Choroba zaczyna się najczęściej już w 3-4 miesiącu życia, w wieku kilkunastu miesięcy pojawiają się zmiany w obrazie siatkówki, ale ze względu na dość wolno postępujący rozwój zmian, bywa diagnozowana dopiero w starszym wieku.
oko zdrowe – stadium przejściowe – końcowe stadium choroby
Tak wygląda obraz dna oka u psa, u którego rozwija się postępujący zanik siatkówki. Począwszy od lewej strony widać obraz zdrowego oka, następnie pośrednie stadium schorzenia a po prawej stronie dno oka w ostatniej fazie choroby, kiedy pies już praktycznie nic nie widzi. Jest to niestety schorzenie o wyjątkowo szybkim i ciężkim przebiegu, którego nie da się zatrzymać. Na pytanie czy można mu zapobiec, odpowiedź jest niestety negatywna.
Choć PRA, obojętnie w jakiej wystąpi postaci, jest nieuleczalna, podejrzenie choroby powinno mimo wszystko skłonić właściciela do niezwłocznej wizyty u lekarza weterynarii, zwłaszcza, gdy dotyczy to psa wykorzystywanego w hodowli. Ponieważ dziedziczny charakter schorzenia został bez najmniejszych wątpliwości potwierdzony, chory pies powinien zostać niezwłocznie wycofany z hodowli, podobnie jak całe jego potomstwo, u którego stwierdzono obecność genu odpowiedzialnego za występowanie tej choroby. Jest to jedyna metoda pozwalająca zapobiec jej rozprzestrzenianiu się, dlatego odpowiedzialni hodowcy powinni przeprowadzać badania profilaktyczne i uzyskać odpowiedni certyfikat, że pies jej wolny od tej choroby.
Uwaga:
Artykuł ma charakter informacyjny. Naszym celem jest zwrócenie uwagi opiekuna psa na te zmiany w jego wyglądzie i zachowaniu, które mogą być objawem choroby. Jeśli coś nas niepokoi, nie zwlekajmy z wizytą u lekarza weterynarii. Pies nie powie, co mu dolega, dlatego obserwujmy go bardzo uważnie, by móc przekazać jak najwięcej istotnych informacji o jego dolegliwościach i odpowiedzieć na zadawane pytania. Ułatwi to postawienie diagnozy i zwiększy szanse naszego przyjaciela na szybki powrót do zdrowia.
