“Wiśniowe oko” to potocznie używana nazwa dla określenia schorzenia polegającego na wypadnięciu gruczołu trzeciej powieki. U zdrowego psa go nie widać, jest schowany w trzeciej powiece, która ma postać delikatnej błony, jeśli się dobrze przyjrzymy, zobaczymy jej skrawek w przyśrodkowym kąciku oka. Natomiast wypadnięcia gruczołu nie da się nie zauważyć, ponieważ w przynosowej części dolnej powieki pojawia się bardzo widoczna, wypukła, czerwona kulka przypominająca wiśnię. Może być dość duża i zakrywać znaczną część rogówki lub mała i pojawiać się tylko okresowo. W obydwu tych przypadkach wymaga pilnej konsultacji weterynarza okulisty, bo długotrwałe uwięźnięcie gruczołu trzeciej powieki może łatwo doprowadzić do jego uszkodzenia, a w efekcie do zmniejszenia ilości produkowanych łez i powstania bardzo poważnego i kłopotliwego w leczeniu zespołu suchego oka.
Przyczyny wiśniowego oka
U wielu ssaków, w tym także u psów, trzecia powieka utworzona jest przez fałd spojówkowy, który znajduje się w przyśrodkowej części gałki ocznej. Tam też, wewnątrz dolnej powieki znajduje się gruczoł trzeciej powieki, służący do produkcji wodnej komponenty łez. Jest on przytwierdzony małym włókienkiem do dolnego wewnętrznego brzegu powieki, co z reguły utrzymuje go we właściwym położeniu. Niestety u niektórych ras to wiązanie jest tak słabe, że tkanka łączna, która ten gruczoł podtrzymuje, ulega rozluźnieniu, wskutek czego wydostaje się on na zewnątrz w postaci kulistego, zaczerwienionego tworu, przypominającego małą wiśnię. To stąd wzięła się angielska nazwa schorzenia: cherry eye – wiśniowe oko. Występuje ono zazwyczaj u młodych psów, a czynnikiem, który uruchamia proces chorobowy jest infekcja wirusowa lub bakteryjna, choć może się zdarzyć, że pojawi się bez żadnej przyczyny.
Szczególnie zagrożone tym schorzeniem rasy to: amerykański cocker spaniel, bloodhound, buldog, beagle, lhassa apso, shar pei, chow chow i shih-tzu, oraz jeszcze kilka innych psów z krótkimi, szerokimi głowami.
Szkic pokazuje mechanizm powstania wiśniowego oka:
- z lewej strony – gruczoł utrzymywany jest prawidłowo w fałdzie trzeciej powieki
- z prawej strony – po zerwaniu więzadełka gruczoł wydostał się na zewnątrz trzeciej powieki i obecnie znajduje się w miejscu, w którym nie jest w stanie prawidłowo funkcjonować.
Jego zadaniem jest produkcja jednej z trzech frakcji łez potrzebnych do ochrony, nawilżania i oczyszczania gałki ocznej. Jest więc niezbędny do zapewnienia jej prawidłowego działania oraz nawilżania i komfortu. Bardzo ważna dla prawidłowego funkcjonowania oka jest również trzecia powieka . Ona także chroni oko przed drobnymi urazami i zanieczyszczeniami. Wykorzystuje się ją czasem jako “opatrunek” przy niektórych chirurgicznych zabiegach okulistycznych. Ma to miejsce np. przy operacji owrzodzenia rogówki, kiedy to trzecia powieka zostaje naciągnięta na gałkę oczną, żeby ją chronić i stworzyć optymalne warunki do zabliźnienia się rany pooperacyjnej. Przydaje się również do leczenia wiśniowego oka.
Objawy wiśniowego oka
Trudno go nie zauważyć, pies też czuje, że coś obcego pojawiło się w jego oku, pojawia się dyskomfort, z którym usiłuje sobie radzić trąc oko łapą i w efekcie dodatkowo je podrażnia. Wskutek tego powstaje stan zapalny, oko jest załzawione, nierzadko zaropiałe. Stan oka lub obydwu oczu pogarsza się, a leczenie zachowawcze nie daje satysfakcjonujących a zwłaszcza trwałych rezultatów.
Leczenie wiśniowego oka
Leczenie polega na chirurgicznym odprowadzeniu gruczołu na właściwe miejsce, co powinno nastąpić jak najprędzej, ponieważ gruczoł trzeciej powieki produkuje 40 – 50% całkowitej objętości łez i jeśli ich zabraknie, może dojść do uszkodzenia gałki ocznej. Jest to realne zagrożenie, bo w sytuacji niedostatecznej ilości łez z reguły dochodzi do powstania zespołu suchego oka, choroby bardzo dokuczliwej, trudnej do leczenia, która może w znacznym stopniu ograniczyć widzenie a nawet doprowadzić do całkowitej ślepoty.
Zdarza się, że lekarz podejmuje udaną próbę ręcznego repozycjonowania gruczołu, niestety rezultat rzadko bywa trwały i raczej prędzej niż później opiekun psa będzie musiał ponownie zmierzyć się z tym problemem. Niestety jedyną skuteczną metodą leczenia jest chirurgiczne przywrócenie gruczołu na jego właściwe miejsce.
Zabieg polega na utworzeniu kieszonki w trzeciej powiece, umieszczeniu gruczołu na jego miejscu i zaszyciu kieszonki nad gruczołem w taki sposób, żeby gruczoł nie był w stanie się z niej wydostać. Dzięki temu znajduje się on na swoim miejscu, podejmuje działanie i produkuje łzy, do czego został stworzony. Nie jest to łatwa operacja, wymaga precyzji lekarza i bardzo specjalistycznego wyposażenia, ale tylko ona jest w stanie przywrócić psu zdrowie, bo dzięki niej gruczoł znajduje się na swoim miejscu i może nadal produkować łzy. Z tego względu nigdy nie powinno się go usuwać. Niestety praktyka pokazuje, że u ponad 50% operowanych psów, którym w całości lub tylko częściowo usunięto gruczoł trzeciej powieki, rozwinął się nieuleczalny, okaleczający i prowadzący do ślepoty zespół suchego oka. Dlatego można to zrobić tylko w ostateczności, w przypadku stwierdzenia zmian nowotworowych.
Rokowanie
Najczęściej w ciągu kilku tygodni od zabiegu gruczoł trzeciej powieki powraca do normalnego funkcjonowania. W niewielkiej ilości przypadków dochodzi do nawrotów, wymagających kolejnych interwencji chirurgicznych. U wielu psów zmiany mogą dotyczyć kolejno obu oczu. Leczeniem z wyboru jest zawsze transpozycja gruczołu trzeciej powieki, aby nie dopuścić do wystąpienia zespołu “suchego oka” Niestety w ciężkich lub chronicznych przypadkach może być konieczne usunięcie gruczołu, szczególnie wtedy, gdy przestał już poprawnie pracować i spełniać swoje funkcje. Oznacza to jednak konieczność stałego nawilżania gałki ocznej, żeby nie dopuścić do powstania stanów zapalnych i trwałego upośledzenia wzroku.
Uwaga:
Artykuł ma charakter informacyjny. Naszym celem jest zwrócenie uwagi opiekuna psa na te zmiany w jego wyglądzie oraz zachowaniu, które mogą być objawem choroby. Jeśli coś nas niepokoi, nie zwlekajmy z wizytą u lekarza weterynarii. Pies nie powie, co mu dolega, dlatego obserwujmy go bardzo uważnie, by móc przekazać jak najwięcej istotnych informacji o jego dolegliwościach i odpowiedzieć na zadawane pytania. Ułatwi to postawienie prawidłowej diagnozy i zwiększy szanse naszego przyjaciela na szybki powrót do zdrowia.
